Mexiko D.F munduko hiri biztanletsuenetakoa dugu. 8.720.916 pertsona bizi dira hirian bertan, eta gune metropolitar guztia kontuan izanez gero, kopurua 19.331.365 pertsonetara igotzen da. Beraz, eta datu hauen arabera, munduko bigarren hiri populatuena da. Guzti honekin, ez da harritzekoa azaltzeko horrenbeste ezaugarri eta ohitura edukitzea.
Talde etniko ugari aurki ditzakegu bertan. Biztanle gehienak mestizoak dira eta euren jatorria europar eta indigenen arteko nahasketa da. Indigenak ez dira asko portzentajeei erreparatuz gero, hiriko biztanleen %1a ere ez baitira, baina hala ere Mexiko Hiriak herrialde guztiko eta Amerikako biztanleria amerindioaren kopuru handiena dauka, 360.000 baitira guztira; gainera, etnia ia guztietako ordezkariekin topa gaitezke. Talde etniko handiena nahuena da, bertakoak baitira; baina beste eskualde batzuetako indigena ere iritsi dira jada, hala nola, mixtekoak, otomiak, zapotekoak eta mazahuak.
Orokorrean, Mexiko Hirian jaio diren indigenen belaunaldiak kultura kosmopolita dominatzailean barneratu dira, baina azken bi hamarkadetan mugimendu erreibindikatzaileak sortu dira kultura horietan. Hala ere, hiriko indigenak gehienek euren ama hizkuntza hitz egiteari utzi diote, eta etxe barruko bizitzaren zenbait arlotan erabiltzen dute soilik.
Orokorrean, Mexiko Hirian jaio diren indigenen belaunaldiak kultura kosmopolita dominatzailean barneratu dira, baina azken bi hamarkadetan mugimendu erreibindikatzaileak sortu dira kultura horietan. Hala ere, hiriko indigenak gehienek euren ama hizkuntza hitz egiteari utzi diote, eta etxe barruko bizitzaren zenbait arlotan erabiltzen dute soilik.
Nahuak
Neska mixteko batNazioarteko migrazioari erreparatzen badiogu berriz, Mexikoko hiriburuak herrialdeko atzerritarren kopuru handiena ostatatzen duela ikusiko dugu. Biztanleria kapitalinoko oso portzentaje txikia dira, baina talde horren barruan, atzerritar gehienak espainiarrak, estatu batuarrak, argentinarrak, kolonbiarrak, frantziarrak, alemaniarrak eta libaniarrak dira.
Aurretik zertxobait aipatu dugun bezala, Mexiko D.F-n hainbat hizkuntza ezberdin entzun ditzakegu, baina Mexikoko gainerako lekuetan bezala, nagusia gaztelera dugu, inolako dudarik gabe. Hala ere, beste hizkuntza askotan ere mintzatzen da jendea, eta herrialdeko hizkuntza indigena ia guztiak bere presentzia dutela ere esan dezakegu; guzti horien artean, gehiengodunak nahuatl, otomi, mixteco, zapoteco eta mazahua hizkuntzak dira.
Erlijioak, aurreko sarreretan argi utzi dugun bezala, garrantzia handia dauka D.f.-ko biztanleek eguneroko bizitzan. Gehiengo handi baten erlijio katolikoan sinesten du, edo hala bataiatu dituzte behintzat; baina praktikan, euren erlijioaz galdetzen dietenean askok “sinestunak” direla diote, hau da, katolizismoan sinesten dutela, baina ez dutela sinesmen hau erregularki praktikan jartzen. Hala ere, erlijio honen nagusitasuna kontuan hartzekoa bada ere, barruti federaleko katolikoen kopurua izugarri jaitsi da: 1960an biztanleriak %90a baina gehiago baldin baziren, XXI. mendearen hasieran ozta-ozta iristen ziren %80ko portzentajera. Ehuneko honen jaitsiera dela eta, handitu egin da inongo erlijiotan sinesten ez duten eta erlijio judutar-kristauak eta ebanjelikoak jarraitzen dituzten pertsonen kopurua; azken arten artean, Testigos de Jehová direlakoen taldea da adierazgarriena. Gainera, aurreko erlijioekiko paralelo loratu dira ortodoxotasun maila baxuagoa duten beste hainbat, Eliza Katolikoak baliokotzat jotzen ez dituenak. Esaterako, definizio honi dagozkio Heriotza Santuarekiko kultua, Santeria eta chamanismoa. Azkenik, hiriburu honek Mexikoko judutar komunitate handiena dauka eta islamiarrek talde txiki bat ere osatzen dute.
Aurretik zertxobait aipatu dugun bezala, Mexiko D.F-n hainbat hizkuntza ezberdin entzun ditzakegu, baina Mexikoko gainerako lekuetan bezala, nagusia gaztelera dugu, inolako dudarik gabe. Hala ere, beste hizkuntza askotan ere mintzatzen da jendea, eta herrialdeko hizkuntza indigena ia guztiak bere presentzia dutela ere esan dezakegu; guzti horien artean, gehiengodunak nahuatl, otomi, mixteco, zapoteco eta mazahua hizkuntzak dira.
Erlijioak, aurreko sarreretan argi utzi dugun bezala, garrantzia handia dauka D.f.-ko biztanleek eguneroko bizitzan. Gehiengo handi baten erlijio katolikoan sinesten du, edo hala bataiatu dituzte behintzat; baina praktikan, euren erlijioaz galdetzen dietenean askok “sinestunak” direla diote, hau da, katolizismoan sinesten dutela, baina ez dutela sinesmen hau erregularki praktikan jartzen. Hala ere, erlijio honen nagusitasuna kontuan hartzekoa bada ere, barruti federaleko katolikoen kopurua izugarri jaitsi da: 1960an biztanleriak %90a baina gehiago baldin baziren, XXI. mendearen hasieran ozta-ozta iristen ziren %80ko portzentajera. Ehuneko honen jaitsiera dela eta, handitu egin da inongo erlijiotan sinesten ez duten eta erlijio judutar-kristauak eta ebanjelikoak jarraitzen dituzten pertsonen kopurua; azken arten artean, Testigos de Jehová direlakoen taldea da adierazgarriena. Gainera, aurreko erlijioekiko paralelo loratu dira ortodoxotasun maila baxuagoa duten beste hainbat, Eliza Katolikoak baliokotzat jotzen ez dituenak. Esaterako, definizio honi dagozkio Heriotza Santuarekiko kultua, Santeria eta chamanismoa. Azkenik, hiriburu honek Mexikoko judutar komunitate handiena dauka eta islamiarrek talde txiki bat ere osatzen dute.
Biztanle katoliko batzuk ospakizun baten erdian
Heriotza Santuarekin erlazionaturiko egoera hauek oso ohikoak dira Tepito auzoanBertako biztanleen ezaugarri orokor batzuk azaldu ondoren, Mexiko D.F.-n bizi direnen 10 ohitura eta bitxikeria garrantzitsuenak azalduko ditugu. Hauexek dira:
1. 15 urte betetzen direnean egiten den festa: neska haurtzarotik heldutasunera hasitako prozesu horren hasiera irudikatzen du nolabait. Oso normala da gurasoek, aitona-amonek eta familiako gainerako kideek festa antolatzen izugarrizko dirutzak xahutzea, eta praktika horrekin gozatu egiten dutela ere esan dezakegu. Festa izugarria antolatzen dute; izan ere, festa honetan egiten dute neskatxaren gizarte-aurkezpena, eta handik aurrera berezko iritzia duen emakume bezala trata dezakete.
Festa honen zati garrantzitsuenetako bat dantza egiten dena da. Lehen dantza vals bat izan ohi da, eta urteak betetzen dituen neskak bere aitarekin baltseatzen du, soineko zuri bat gainean duela. Bigarren dantza, berriz, chambelan deiturikoa izaten da, eta oraingo honetan bere adin antzekoa duen mutil batekin dantzatzen du, zeina bere babesle bihurtzen den. Dantza tradizional honen ostean, neska arropaz aldatzen joaten da korrika eta modernoago jantzita itzultzen da, rocka eta gainerako musika eguneratuak dantzatzeko momentua iritsi baita.
Askotan, familiak ez du festa hau ordaintzeko haina diru eta zordundu egiten da urte askotarako, festa hau ospatzea oso garrantzitsua baita euren gizartean.
1. 15 urte betetzen direnean egiten den festa: neska haurtzarotik heldutasunera hasitako prozesu horren hasiera irudikatzen du nolabait. Oso normala da gurasoek, aitona-amonek eta familiako gainerako kideek festa antolatzen izugarrizko dirutzak xahutzea, eta praktika horrekin gozatu egiten dutela ere esan dezakegu. Festa izugarria antolatzen dute; izan ere, festa honetan egiten dute neskatxaren gizarte-aurkezpena, eta handik aurrera berezko iritzia duen emakume bezala trata dezakete.
Festa honen zati garrantzitsuenetako bat dantza egiten dena da. Lehen dantza vals bat izan ohi da, eta urteak betetzen dituen neskak bere aitarekin baltseatzen du, soineko zuri bat gainean duela. Bigarren dantza, berriz, chambelan deiturikoa izaten da, eta oraingo honetan bere adin antzekoa duen mutil batekin dantzatzen du, zeina bere babesle bihurtzen den. Dantza tradizional honen ostean, neska arropaz aldatzen joaten da korrika eta modernoago jantzita itzultzen da, rocka eta gainerako musika eguneratuak dantzatzeko momentua iritsi baita.
Askotan, familiak ez du festa hau ordaintzeko haina diru eta zordundu egiten da urte askotarako, festa hau ospatzea oso garrantzitsua baita euren gizartean.
Gisa honetako soinekoak jantzi ohi dituzte neskek
Honelako tokietan ospatzen dute festa hau2. Neskalagunari serenatak abestea: Alde erromantikoarekin lotutako zerbait da hau beraientzat. Neskalagunak liluratuta gelditzen dira, baina ez dira sorpresa hau jasotzen duten bakarrak, zenbaitetan beren amei urtebetetze-opari bezala ere erregalatzen baitizkiete abesti hauek. Beti ere, intentzio onarekin egiten dira. Honelaxe egiten dira serenata hauek: mutilak mariatxi bat edo hiru gitarrista kontratatzen ditu, eta haiek mutilak maite duen neskaren balkoi azpira joaten dira eta abesti erromantikoak abesten dizkiote. Aukeratutako abestiak amodioarekin edo desamodioarekin lotuenak direnak izan beharko lirateke; batzuk barkamena eskatzeko erabiltzen dira, eta beste batzuk maitatua izan dadin eskatzeko. Honen ostean, zenbait neskek etxera sartzen uzten diote mariatxiari eta edariren bat ematen diote.
3. Ama Birjinari eskatzen diote “Villan”: jende asko joaten da Guadalupeko Ama Birjinari mirariren bat eskatzera Villan dagoen La Basilika elizara. Biztanleriarentzat gauzarik politena jendeak daukan fedea da. Batzuk belauniko iristen dira, eta oso urrunetik abiatuta gainera; askotan, odola dariola ere iristen dira. Honekin zera azaltzen diote birjinari, gaixo dagoen senide batengatik sufritzeko prest daudela, baldin eta sendatzearen miraria betetzen bada. Beste batzuk, berriz, lana, ezkontza ondorengo zoriontasuna, etorkizunerako ongizatea edota barkamena eskatzen diote.
3. Ama Birjinari eskatzen diote “Villan”: jende asko joaten da Guadalupeko Ama Birjinari mirariren bat eskatzera Villan dagoen La Basilika elizara. Biztanleriarentzat gauzarik politena jendeak daukan fedea da. Batzuk belauniko iristen dira, eta oso urrunetik abiatuta gainera; askotan, odola dariola ere iristen dira. Honekin zera azaltzen diote birjinari, gaixo dagoen senide batengatik sufritzeko prest daudela, baldin eta sendatzearen miraria betetzen bada. Beste batzuk, berriz, lana, ezkontza ondorengo zoriontasuna, etorkizunerako ongizatea edota barkamena eskatzen diote.
Basilika
4. Ospitalera joaten dira bisitan ume bat jaio ondoren: familiako kide berria ezagutzeko tokia izaten da ospitalea, lagun eta senide guztiak joaten baitira jaioberriari desira onenak ematera. Batzuk erregalu edo loreren batzuk ere eramaten dituzte. Alde txar bat ere badu honek: denek euren iritzia eman nahi dutela, alegia. Jaioberria mutila izanez gero, aitak puruak banatzen ditu gizonezkoen artean eta neska izanez gero, berriz, bonboiak banatzen dizkie bisitari guztiei.
5. Heriotzarenganako errespetua eta mirespena dute: hildakoei eskaintzak egin ohi dizkiete azaroaren 2an. Ekintza honekin, hildakoei abegi ona egiten zaie eta eguna bizirik dauden senideekin pasatzeko aukera paregabea dute. Zenbaitek etxean egiten dute ospakizuna, baina beste batzuk hildakoa lurperatutako panteoiraino joaten dira eta eguna iritsi baino zenbait gau lehenago joaten dira ospakizuna noiz iritsiko zain. Desagertutako senideari egindako eskaintzan, bere jaki eta edaririk gogokoenak eskaintzen zaizkio, baita tabakoa ere. Lekua lorekin dekoratzen da eta jakiekin betetako kazolak, ura, garagardoa eta tekila eramaten da bertan kontsumitzeko. Azken finean, hildakoak jakiaren esentzia besterik eramaten ez duela suposatzen da.
5. Heriotzarenganako errespetua eta mirespena dute: hildakoei eskaintzak egin ohi dizkiete azaroaren 2an. Ekintza honekin, hildakoei abegi ona egiten zaie eta eguna bizirik dauden senideekin pasatzeko aukera paregabea dute. Zenbaitek etxean egiten dute ospakizuna, baina beste batzuk hildakoa lurperatutako panteoiraino joaten dira eta eguna iritsi baino zenbait gau lehenago joaten dira ospakizuna noiz iritsiko zain. Desagertutako senideari egindako eskaintzan, bere jaki eta edaririk gogokoenak eskaintzen zaizkio, baita tabakoa ere. Lekua lorekin dekoratzen da eta jakiekin betetako kazolak, ura, garagardoa eta tekila eramaten da bertan kontsumitzeko. Azken finean, hildakoak jakiaren esentzia besterik eramaten ez duela suposatzen da.
Egun horretan eginiko aldare tipiko bat
Eskaintzarako jakiak6. Debekatuta dago pijama jantzita duen bizilagun bati buruz barre egitea: zaborra jasotzen duen kamioia kaleetan barrena doanean, kanpaia bat jotzen du. Jendeak, etxe barruan dagoela, barruan daukan zabor guztia elkartzen du poltsa handi batean eta aukeratutako familiako kideak korrika joan beharra dauka, poltsa eskuetan duela, kamioiaren bila. Prozesu horretan daudela, euren bizilagunekin egiten dute topo, eta denek ere izugarrizko piurak izan ohi dituzte: orraztu gabe ageri dira, pijama edota bata dute jantzita eta askotan oinutsik ere irten ohi dira. Barre egin beharrean, irribarre bat luzatu eta elkarri agurra luzatzen diote.
7. “Talatxeroak” omen dira: honekin zera esan nahi dute, etxean konpontzeko zerbait izanez gero, edozer dela ere, konpontzen saiatzen direla. Denok dute iturgin, arotz, igeltsero, mekaniko edo lorategi-zaintzaile bokazioa, txikia bada ere.
8. Norbaitek doministiku egitean “salud” esaten diote: hau oso normala da Latindar Amerika guztian zehar, baina Mexikon, konkretuki, ekintza hau oso suspergarria da. Beraiek diotenez, Frantzia edo Alemania bezalako herrialdeetan hau eginez gero, jendeak harrituta begiratzen omen dizu, gaixoei iraintzen edo molestatzen egongo balira bezala “salud” esateagatik. Aspaldi, “salud” esan beharrean “Jesús te ayude, salve y reconforte” esan ohi zen eta doministiku egindakoak zera erantzuten zion: “Dios te oiga”. Pixkana-pixkana, esaldia moztuz joan zen eta gaur egun zenbaitek “Jesus” esan ohi dute, eta doministiku egindakoak eskerrak ematen dizkio.
9.Gabonetako eta Urteberriko ohiturak: ohitura ugari dituzte. Haietako bat ardiantxak oparitzea da, jendeak ateetan ipintzeko; hala, dirua bereganatu daiteke, baldin eta hau urte osoan zehar uzten bada zintzilik. Beste ohitura bat etxetik kanporantz erraztea da; 12 kanpai-hotsak entzun ostean, erratza hartu eta bizitzako gauza txarrak etxetik kanpo errazten ari direla irudikatzen dute. Bakoitzak bere kalean korrika egiteko ohitura ere badu, eskuan maleta bat duela; hala, urte osoan zehar bidaia ugari izango dituzte. Beraiek ere badute urteberrian barruko arropa berezia izateko ohitura, baina euren kasuan elkarri erregalatzen diote, eta hori edo gorri kolorekoak izan ohi dira; gorriak urteko lehen egun osoan jantzirik edukiz gero, maitasuna eta maite-sua izango dituzte, baina lehen eguneko barruko arropa horia izanez gero, berriz, dirua izango da lortutakoa. Azkeneko ohitura, pinata apurtzea da; honekin 7 bekatu kapitalen haustea irudikatzen da; barruan dagoenak, berriz, borondate onak eta sorpresa atseginak irudikatzen dituzte.
7. “Talatxeroak” omen dira: honekin zera esan nahi dute, etxean konpontzeko zerbait izanez gero, edozer dela ere, konpontzen saiatzen direla. Denok dute iturgin, arotz, igeltsero, mekaniko edo lorategi-zaintzaile bokazioa, txikia bada ere.
8. Norbaitek doministiku egitean “salud” esaten diote: hau oso normala da Latindar Amerika guztian zehar, baina Mexikon, konkretuki, ekintza hau oso suspergarria da. Beraiek diotenez, Frantzia edo Alemania bezalako herrialdeetan hau eginez gero, jendeak harrituta begiratzen omen dizu, gaixoei iraintzen edo molestatzen egongo balira bezala “salud” esateagatik. Aspaldi, “salud” esan beharrean “Jesús te ayude, salve y reconforte” esan ohi zen eta doministiku egindakoak zera erantzuten zion: “Dios te oiga”. Pixkana-pixkana, esaldia moztuz joan zen eta gaur egun zenbaitek “Jesus” esan ohi dute, eta doministiku egindakoak eskerrak ematen dizkio.
9.Gabonetako eta Urteberriko ohiturak: ohitura ugari dituzte. Haietako bat ardiantxak oparitzea da, jendeak ateetan ipintzeko; hala, dirua bereganatu daiteke, baldin eta hau urte osoan zehar uzten bada zintzilik. Beste ohitura bat etxetik kanporantz erraztea da; 12 kanpai-hotsak entzun ostean, erratza hartu eta bizitzako gauza txarrak etxetik kanpo errazten ari direla irudikatzen dute. Bakoitzak bere kalean korrika egiteko ohitura ere badu, eskuan maleta bat duela; hala, urte osoan zehar bidaia ugari izango dituzte. Beraiek ere badute urteberrian barruko arropa berezia izateko ohitura, baina euren kasuan elkarri erregalatzen diote, eta hori edo gorri kolorekoak izan ohi dira; gorriak urteko lehen egun osoan jantzirik edukiz gero, maitasuna eta maite-sua izango dituzte, baina lehen eguneko barruko arropa horia izanez gero, berriz, dirua izango da lortutakoa. Azkeneko ohitura, pinata apurtzea da; honekin 7 bekatu kapitalen haustea irudikatzen da; barruan dagoenak, berriz, borondate onak eta sorpresa atseginak irudikatzen dituzte.
Maletarekin korrika
7 bekatu kapitalak irudikatzen dituen pinatetako bat10. Hiru erregeak: Santa Klausek ere egin ohi duen lez, ondo portatutako haurrek erregaluak jasotzen dituzte urtarrilaren 6an eta opari hauek Hiru Erregeek ematen dizkiete. Haiek, geuk ere hemen ondo dakigun bezala, gauean zehar iristen dira eta haienganako sinesmenak irauten duen bitartean, ilusio handia sortzen dute haurrengan.
Hauexek dira Mexiko D.F-ko biztanleek ezaugarri eta ohitura adierazgarrienak. Beste behin ere, gugandik ezberdina den kultura bat ezagutzeko aukera izan du.
Beste bat arte!
Cesar eta Uxue
Hauexek dira Mexiko D.F-ko biztanleek ezaugarri eta ohitura adierazgarrienak. Beste behin ere, gugandik ezberdina den kultura bat ezagutzeko aukera izan du.
Beste bat arte!
Cesar eta Uxue
No hay comentarios:
Publicar un comentario